arrow_drop_up arrow_drop_down
Bloggen en jouw auteursrecht: hoe zit dat nou juridisch?
9 december 2019 
in Bloggen

Bloggen en jouw auteursrecht: hoe zit dat nou juridisch?

Bloggen is voor veel ondernemers een belangrijke manier om hun doelgroep te bereiken. Het plaatsen van kwalitatieve blogartikelen op je website is bovendien goed voor jouw plaats in Google.

Tegelijkertijd is de realiteit dat bloggen veelal veel tijd in beslag neemt. Des te frustrerender als anderen er vandoor gaan met jouw harde werk, jouw “bloed, zweet en tranen”.

Ofschoon je wel aanvoelt dat een dergelijke kopie van jouw blog niet door de beugel kan, weet je niet zo goed wat je nou eigenlijk met deze auteursrechtelijke inbreuk aanmoet. En, eerlijk is eerlijk, je haalt zelf ook wel eens inspiratie uit andermans werk. In sommige van jouw blogs heb je zelfs een stukje van andermans content opgenomen door dit te “embedden”.

Dus waar ligt precies de grens tussen goed en fout? In deze blog geef ik je – vanuit mijn perspectief als jurist – enkele aanknopingspunten die je hopelijk goed kan gebruiken.

1. Auteursrecht ontstaat vanzelf

Het ontstaan van het auteursrecht is in Nederland aan geen enkele formaliteit gebonden. Dit betekent dat je helemaal niets hoeft te registreren, ook geen aanvraag hoeft te doen bij een of andere instantie of op een andere manier je auteursrecht ‘te doen laten ontstaan'. Dit betekent natuurlijk nog niet dat er geen enkele vereisten zijn voor het ontstaan van het auteursrecht. Als je iets van een ander kopieert krijg je hier bijvoorbeeld geen auteursrecht op. Voor auteursrechtelijke bescherming is namelijk vereist dat het werk een ‘eigen oorspronkelijk karakter' heeft en het de ‘persoonlijke stempel van de maker' draagt. Bij het maken van het werk moeten er zogeheten vrije en creatieve keuzes zijn gemaakt. Dat er “creatieve” keuzes moeten zijn gemaakt, betekent echter niet dat het werk zelf creatief hoeft te zijn (of: dat wij met z'n allen het werk als een creatief hoogstandje beschouwen). Zo kan een gebruikershandleiding ook gewoon auteursrechtelijk beschermd zijn. De Hoge Raad heeft in het Endstra-arrest hiervoor een ondergrens aangegeven: een werk dat zo “banaal en triviaal” is dat daarachter geen creativiteit van welke aard dan ook valt aan te wijzen, valt buiten de beschermingsomvang. Bovendien moet de creatie wel een concrete vorm hebben zodat deze met de zintuigen waarneembaar is. Dit is dan ook meteen de reden waarom ideeën of concepten niet door het auteursrecht worden beschermd.

Enfin, jouw blog wordt dus – uitzonderingen daargelaten – beschermd door het auteursrecht. Maar wat betekent dit nou eigenlijk: beschermd door het “auteursrecht”. Kort gezegd: het auteursrecht beschermt de maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst. De maker heeft van de wetgever twee exclusieve rechten gekregen waarmee deze zijn werk kan beschermen: zogeheten exploitatierechten en persoonlijkheidsrechten. Exploitatierechten geven jou – als maker van een werk – het exclusieve recht om een werk openbaar te maken en/of te verveelvoudigen. Zo kan je, indien iemand zonder jouw toestemming jouw blog kopieert en op zijn eigen website publiceert, hiertegen optreden. Persoonlijkheidsrechten zijn door de wetgever in het leven geroepen om de persoonlijke band die de maker met zijn werk heeft te beschermen. In paragraaf 2 lees je hier meer over.

2. Persoonlijkheidsrechten op jouw blog

Zoals ik net al aangaf beogen persoonlijkheidsrechten de “band” tussen de maker (jij) en zijn werk (jouw blog) te beschermen. Het is om deze reden dat zij ook wel ‘morele rechten' worden genoemd en dat de maker deze rechten niet kan overdragen (afstand doen kan in sommige gevallen wél). Zelfs indien je besluit het auteursrecht op jouw blog volledig over te dragen, beschik je dus nog altijd over een aantal onoverdraagbare morele rechten. Waar bestaan die morele rechten nou uit?

  • het recht op naamsvermelding;
  • het recht om op te treden tegen wijzigingen in het werk door anderen;
  • het recht om op te treden tegen aantastingen van het werk waardoor jij “reputatieschade” zou kunnen lijden.

Indien je er dus bijvoorbeeld achter komt dat iemand jouw blog heeft gepubliceerd zonder jouw naam daarbij te vermelden, mag je hiertegen in verzet komen. Maar ook indien bepaalde delen van jouw blog – zonder jouw toestemming – ingekort of herschreven zijn, worden jouw persoonlijkheidsrechten aangetast. Indien het een redelijke wijziging betreft (de redacteur van het tijdschrift heeft de door jou ingeleverde kopie van jouw blog op taal-en stijlfouten gecontroleerd) gaat een beroep op dit recht niet op.

Deze persoonlijkheidsrechten blijven – net als de exploitatierechten trouwens – tot 70 jaar na overleden van de auteur bestaan. Daarna hebben anderen in beginsel “vrij spel”, tenzij er in het testament of codicil van de auteur iets anders is bepaald.

3. Citeren mag wel

In artikel 15a van onze Auteurswet is geregeld dat het citeren (indien dit op de juiste manier gebeurt) van andermans werk wel is toegestaan, zonder toestemming van laatstgenoemde. In andere woorden: een citaat vormt geen inbreuk op het auteursrecht, mits het citaat aan een aantal eisen voldoet:

  • Er moet een duidelijk aanwijsbaar doel zijn (een aankondiging, beoordeling, polemiek of wetenschappelijke verhandeling of een vergelijkbaar doel). Jouw citaat moet dus bedoeld zijn om te worden gebruikt in een groter geheel. Bijvoorbeeld: in jouw blog over politiek gerelateerde onderwerpen citeer je een stukje tekst uit een andere blog (waar je het totaal niet mee eens bent) om vervolgens jouw kritiek hierop te geven. Dit kan worden beschouwd als een “beoordeling”.
  • Het werk waaruit je citeert moet wel rechtmatig openbaar zijn gemaakt.
  • Het citeren moet in overeenstemming zijn met hetgeen naar de regels van het maatschappelijk verkeer redelijkerwijs is geoorloofd en het aantal citaten en de omvang van van het citaat moet voor het te bereiken doel zijn gerechtvaardigd. Een hele lap tekst. Waar komt dit nou eigenlijk op neer? Je mag niet meer citeren dan echt nodig is. Indien je bij jouw blog bijvoorbeeld een plaatje wilt neerzetten louter voor decoratieve redenen, is dit geen citaat meer. Het plaatje is niet echt nodig voor jouw blog: het gebruik is niet te rechtvaardigen.
  • Je moet de persoonlijkheidsrechten van de maker in acht nemen.
  • Je moet de bron vermelden (vindplaats en naam auteur).

Ben je er niet helemaal zeker van of die mooie quote die je in jouw blog hebt opgenomen een citaat is? Vraag om toestemming! Liever vooraf even vragen, dan achteraf op de blaren zitten.

4. Mijn blog is gekopieerd, wat nu?

Je bent er gisteravond achter gekomen dat iemand (een deel van) jouw blog heeft gekopieerd – zonder jouw toestemming – en op zijn eigen website heeft gepubliceerd. Enigszins verbolgen over deze onsmakelijke handelwijze heb je nauwelijks kunnen slapen. Na een flinke kop koffie in de ochtend besluit je het heft in eigen handen te nemen en iets aan de inbreuk op jouw auteursrecht te doen. Maar wat is “iets”?

In deze paragraaf leg ik je uit wat je kan doen tegen een inbreuk. Elke inbreuk is echter anders, en wat uiteindelijk – bijvoorbeeld – de juiste schadevergoeding is, hangt van een veelheid aan factoren af. Neem dan ook altijd contact op met een jurist. De volgende stappen zijn er om je alvast op weg te helpen:

  1. Controleer eerst even of het auteursrecht wel echt bij jou ligt (en niet bijvoorbeeld bij die copywriter die je een maand geleden hebt ingehuurd).
  2. Probeer zoveel (en het liefst ook zo snel) mogelijk bewijs te verzamelen van de inbreuk. Maak screenshots van de kopie (het liefst met datum), noteer de URL van de copycat, etcetera.
  3. Ga even bij jezelf te rade wat je precies wilt. Vind je het voldoende dat de inbreuk op jouw auteursrechten stopt? Of wil je ook een schadevergoeding vragen?
  4. Schrijf een aangetekende brief (of een e-mail) waarin je jouw “copycat” vertelt dat deze inbreuk maakt op jouw auteursrechten (specificeer waar de inbreuk uit bestaat en waar je dit hebt gezien), wat jouw schade is, dat de inbreuk moet stoppen en welke oplossing jij redelijk vindt (bijv. een bedrag aan schadevergoeding). Geef bovendien aan binnen welke termijn jouw copycat aan jouw verzoek moet voldoen.
  5. Geen reactie? Schakel dan een jurist of advocaat in om een aangetekende brief (i.e. sommatiebrief in combinatie met een eventuele vaststellingsovereenkomst) aan jouw copycat te versturen.
  6. Nog steeds geen reactie ontvangen? Dan kan het lonen om een gerechtelijke procedure te starten.

Op één onderdeel wil ik nog iets dieper ingaan en dat betreft de schadevergoeding die je wilt vragen. De schade bepalen van een auteursrechtelijke inbreuk is immers een van de lastigste onderdelen van een inbreuk! Laten we beginnen bij het begin.

In artikel 27 van onze Auteurswet staat het volgende vermeld:

“1. Niettegenstaande de gehele of gedeeltelijke overdracht van zijn auteursrecht blijft de maker bevoegd een rechtsvordering ter verkrijging van schadevergoeding in te stellen tegen degene, die inbreuk op het auteursrecht heeft gemaakt.

2. In passende gevallen kan de rechter de schadevergoeding vaststellen als een forfaitair bedrag(…)”

Uit dit artikel kunnen we dus allereerst afleiden dat je ook een vordering tot schadevergoeding mag instellen indien je jouw auteursrecht al hebt overgedragen. Verder staat hier simpelweg dat je een schadevergoeding kunt vorderen tegen de inbreukmaker. Overigens is een auteursrechtelijke inbreuk ook gewoon een “normale” onrechtmatige daad (6:162 Burgerlijk Wetboek).

De rechter kan de schadevergoeding vaststellen als een “forfaitair bedrag”. Dit betekent dat er een gefixeerd bedrag als schadevergoeding wordt vastgesteld, in plaats van de werkelijk geleden schade. Goed, je mag dus schade vorderen, maar hoeveel eigenlijk? Als uitgangspunt geldt dat je alleen maar de daadwerkelijk door jou geleden schade mag vorderen. Ga bij jezelf na in welke situatie je zou zijn geweest indien de inbreuk niet had plaatsgevonden. Het is niet altijd makkelijk om te bepalen wat de daadwerkelijk geleden schade is. Bovendien worden er ook vaak extra “kostenposten” gevorderd, zoals: geen naamsvermelding, verlies van exclusiviteit en een vermindering van exploitatierechten. Indien het aannemelijk is dat jouw inbreukmaker winst heeft gemaakt met “het stelen van jouw werk' kun je ook winstafdracht vorderen. De inbreukmaker moet dan de door hem/haar genoten winst aan jou afdragen. Het zal echter niet altijd mogelijk zijn om te bewijzen dat de inbreukmaker door jouw blog te kopiëren winst heeft gemaakt. Let er trouwens wel even op dat je geen winstafdracht en gederfde winst vordert. Dit is namelijk dubbelop. Last but not least, indien het tot een rechtszaak komt mag je de volledige proceskosten vorderen. Doe dit dan ook!

5. Hyperlinks en embedden

Relatief veel mensen leven nog steeds in de illusie dat creatieve werken (zoals foto's, blogs, e.d.) die op het internet zijn gepubliceerd, niet door het auteursrecht worden beschermd en er van alles mee gedaan mag worden zonder toestemming van de maker. Dit is echt een misvatting. Indien je jouw blog op het internet zet geef je hiermee de gebruikers van het internet impliciet toestemming om jouw blog voor eigen gebruik te raadplegen (“logisch”). Dit betekent echter nog niet dat jouw blog zomaar mag worden overgenomen in het werk van een ander. Uiteraard geldt dit ook voor jou: in jouw blog mag je niet zomaar een lap tekst uit een boek van een ander overnemen.

Twee interessante uitzonderingen (het citaatrecht laat ik hierbij even achterwege) op dit uitgangspunt wil ik nog even bespreken:

  • Hyperlinken: om even bij het begin te beginnen: een hyperlink is gewoon een verwijzing op jouw eigen website naar content van een andere website (“linken”). Op het moment dat een bezoeker van jouw website op de desbetreffende link klikt, wordt deze doorverwezen naar de andere website waar hij/zij de content kan bekijken. De content op die andere website is niet van jou en de kans zit er dik in dat deze auteursrechtelijke bescherming geniet. En daarbij komen we meteen aan bij de “million-dollar question”: maak je met zo'n link nou inbreuk op het auteursrecht? Het antwoord is: in principe niet. Zolang de hyperlink verwijst naar informatie die vrij toegankelijk is (en dus niet alleen voor abonnees bedoeld is bijvoorbeeld) en niet illegaal is.
  • Embedden: embedden (“insluiten”) gaat eigenlijk nog ietsjes verder. Door content van een ander te embedden, lijkt deze content echt onderdeel te zijn van jouw eigen website. Het is voor de bezoeker van jouw website dan ook niet meteen duidelijk dat deze content niet “uit jouw eigen creatieve brein is voortgevloeid” maar de facto van een andere website afkomstig is. Embedden mag in principe en maakt geen inbreuk op het auteursrecht van die ander. Let er wel even op dat er echt sprake is van alleen “embedden”. Je mag dus niet een foto eerst downloaden en vervolgens uploaden op jouw website bijvoorbeeld. Dit is geen embedden meer!
Over de schrijver
Hester is een eigenzinnige juriste met een lichte fascinatie voor die zaken waar onze digitale wereld botst met het recht. Samen met haar tweelingzus richtte ze ‘Spaans&Spaans’ op, een juridisch adviesbureau dat de digitale ondernemer centraal stelt. De dames zijn gespecialiseerd in ICT-recht, Privacy, Auteursrecht en alle contracten die jij als (digitale) ondernemer niet mag missen. Hun missie: juridische dienstverlening op topniveau door juristen én software developers - altijd met volledige inzet maar zónder gewichtigdoenerij.
Danielle Bakker
Door

Danielle Bakker

op 12 December 2019

Dank voor deze supergoeie tips Hester! Ik wist het zelf ook niet precies... Ik denk dat veel mensen iets gaan hebben aan dit artikel!

Hans de beer
Door

Hans de beer

op 12 December 2019

Wij krijgen regelmatig mailtjes van klanten met vragen wat betreft auteursrecht. Ik denk dat dit artikel heel veel mensen gaat helpen.

Ilse
Door

Ilse

op 6 February 2020

Het blijft een lastig verhaal en ook moeilijk om te controleren.Dank je wel voor de informatie. Daar kan ik zeker iets mee.

Lindemann
Door

Lindemann

op 7 February 2020

Ik geloof niet dat het te controleren is. Tegenwoordig zie je zoveel dezelfde content maar dan net even iets anders geschreven...

Nathan Veenstra
Door

Nathan Veenstra

op 5 October 2020

Het is zeker wel te controleren. Wanneer meerdere zinnen (achter elkaar) exact hetzelfde zijn, is dat geen toeval. Er is een verschil tussen duidelijke overeenkomsten en 'anders geschreven'. Denk aan woordkeus, opbouw van een stuk tekst, schrijfstijl ('tone of voice'). En zo zijn er veel meer facetten te bedenken die een stuk tekst uniek maken. Een beetje overeenkomst is dan veelal toeval, toch is er een punt waarop je kunt zeggen dat de overeenkomst toch echt zo groot is dat er geen sprake meer kan zijn van toeval. Dat kun je zelf vaak wel aanvoelen als je de teksten naast elkaar legt. En echt controleren doe je dan met een tool als bijvoorbeeld PlagiaShield, Donotcopy of Copyscape. Reken maar dat je schrikt van de overeenkomsten als je eens zo'n tool inzet.

Kelly
Door

Kelly

op 10 February 2020

Boeiende tips in dit artikel. Zelf ook wel eens voor gehad dat tekst gewoon gekopieerd wordt. Nu weet ik welke volgende stappen ik kan nemen.

Erfrechtonline
Door

Erfrechtonline

op 11 February 2020

Uit dit artikel kunnen we dus allereerst afleiden dat je ook een vordering tot schadevergoeding mag instellen indien je jouw auteursrecht al hebt overgedragen. Klopt dit?

Tim
Door

Tim

op 16 February 2020

Het is dus heel belangrijk dat je na het schrijven van een tekst een plagiaat check doet. Ook moet je er op letten wat voor foto's je gebruikt op de website. Wij hebben een artikel geschreven over de beste website's voor rechtenvrije afbeeldingen zowel gratis als betaald. https://nolimitwebdesign.nl/gratis-rechtenvrije-afbeeldingen/

Reactie plaatsen